Chiến lược kết nối trí tuệ: Xây dựng mạng lưới chuyên gia AI Việt toàn cầu

Việc xây dựng mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu là bước đi chiến lược nhằm kết nối trí tuệ tinh hoa, giải quyết các bài toán quốc gia và nâng tầm vị thế công nghệ.

Trước thực trạng nguồn lực chất lượng cao đang phân tán, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chính thức báo cáo Thường trực Ban Chỉ đạo 57 về Đề án “Thành lập và phát triển mạng lưới chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) Việt Nam toàn cầu”. Đây không đơn thuần là một danh sách nhân sự, mà là một hệ sinh thái động, nơi tri thức được luân chuyển và ứng dụng trực tiếp vào sự phát triển của đất nước.

Nhận diện “nút thắt” trong phát triển AI tại Việt Nam

Nhìn vào bức tranh tổng thể, AI tại Việt Nam đang có những tín hiệu khởi sắc. Chúng ta đã thấy sự hiện diện rõ nét của các doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu và cộng đồng khởi nghiệp. Các giải pháp AI đã len lỏi vào tài chính, y tế, giáo dục và quản trị đô thị thông minh.

Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên gia, chúng ta vẫn đang đối mặt với những rào cản lớn:

• Sự phân mảnh nguồn lực: Các chuyên gia trình độ cao, đặc biệt là những người Việt đang làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới, chưa có kênh kết nối chính thống và hiệu quả với trong nước.
• Khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn: Nhiều công trình nghiên cứu vẫn nằm trên giấy, thiếu sự gắn kết với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, dẫn đến tỷ lệ thương mại hóa thấp.
• Thiếu cơ chế điều phối quốc gia: Các dự án AI hiện nay thường triển khai đơn lẻ theo từng đơn vị, thiếu một “nhạc trưởng” điều phối quy mô lớn để tạo ra sức mạnh cộng hưởng.

Mô hình vận hành: Tích hợp Nghiên cứu - Đào tạo - Ứng dụng

Đề án hướng tới một mô hình mở và linh hoạt. Thay vì gò bó trong các khuôn khổ hành chính, các chuyên gia có thể tham gia theo nhiều hình thức khác nhau, gắn liền với các nhiệm vụ và dự án cụ thể. Trọng tâm của mạng lưới sẽ xoay quanh ba trụ cột chính:

1. Phát triển tài năng thông qua Mentorship

Thay vì chỉ đào tạo lý thuyết, đề án chú trọng cơ chế chuyên gia hướng dẫn trực tiếp. Những “bậc thầy” AI toàn cầu sẽ dẫn dắt, ươm tạo các đội ngũ nghiên cứu trẻ trong nước, giúp rút ngắn khoảng cách về tư duy và kỹ thuật.

2. Thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Mạng lưới sẽ là cầu nối để các nghiên cứu AI không còn xa rời thực tế. Bằng cách gắn chặt nhu cầu của doanh nghiệp và khu vực công vào quá trình phát triển, các sản phẩm AI sẽ có khả năng ứng dụng cao và tạo ra giá trị kinh tế thực sự.

3. Xây dựng các dự án công nghệ chiến lược

Tập trung nguồn lực vào các bài toán mang tính sống còn hoặc tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia, thay vì dàn trải nguồn lực vào những ứng dụng nhỏ lẻ.

Công cụ điều phối và cơ chế quản trị

Để vận hành bộ máy khổng lồ này, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đóng vai trò định hướng chính sách, trong khi Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) là cơ quan thường trực điều phối.

Hai công cụ then chốt sẽ được triển khai bao gồm:

• Nền tảng số quản trị: Xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia, điều phối nhiệm vụ và theo dõi tiến độ thực hiện theo thời gian thực.
• Diễn đàn AI Việt Nam toàn cầu: Sự kiện thường niên để công bố các đột phá nghiên cứu, kết nối đầu tư và thu hút nhân tài quốc tế trở về đóng góp.

Từ bài học thế giới đến khát vọng Việt Nam

Việc thiết lập mạng lưới chuyên gia không phải là điều mới mẻ. Các cường quốc công nghệ đã thành công rực rỡ với mô hình này: Viện Alan Turing (Anh), mạng lưới ELISE (EU) hay Quỹ Nghiên cứu Quốc gia Singapore. Điểm chung của họ là biến “chảy máu chất xám” thành “luân chuyển chất xám” (brain circulation), nơi chuyên gia dù ở bất cứ đâu vẫn có thể đóng góp cho quốc gia.

Việt Nam không thiếu những bộ óc thiên tài hay ý tưởng táo bạo, cái chúng ta thiếu là một “hệ điều hành” kết nối hiệu quả. Nếu đề án này được triển khai quyết liệt, đây sẽ là đòn bẩy quan trọng để Việt Nam không chỉ là quốc gia tiêu thụ AI mà trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị AI toàn cầu.

Theo bạn, rào cản lớn nhất khiến các chuyên gia AI Việt ở nước ngoài chưa mặn mà với các dự án trong nước là gì? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn dưới phần bình luận!