Nga "Vừa Bán Vừa Cấm" Vàng: Nước Cờ Tài Chính Sinh Tồn Hay Sự Bất Lực?

Chiến lược dự trữ vàng của Nga đang chứng kiến những bước ngoặt đầy mâu thuẫn khi Điện Kremlin vừa bán tháo vàng dự trữ để cứu ngân sách, vừa siết chặt lệnh cấm xuất khẩu.

Việc một cường quốc vốn coi vàng là “thành trì cuối cùng” của sự an toàn tài chính lại phải đem bán tài sản này là một tín hiệu đáng báo động. Lần đầu tiên sau gần 25 năm, Ngân hàng Trung ương Nga buộc phải chạm tay vào kho dự trữ quốc gia để giải quyết bài toán thanh khoản cấp bách.

Vàng trở thành “phao cứu sinh” cho ngân sách quốc gia

Theo dữ liệu tổng hợp từ The Moscow Times và Kitco News, trong giai đoạn từ đầu năm đến tháng 4, Nga đã âm thầm bán ra khoảng 21-22 tấn vàng vật chất. Đây không phải là một chiến lược đầu tư chốt lời, mà là một phản ứng kỹ thuật trước áp lực chi tiêu khổng lồ.

Điểm nghẽn nằm ở thâm hụt ngân sách liên bang, ước tính lên tới 4.600 tỷ rúp (khoảng 60 tỷ USD) vào cuối quý I. Khi nguồn thu từ dầu khí - vốn là “mạch máu” của kinh tế Nga - bị suy giảm nghiêm trọng do các lệnh trừng phạt và biến động giá toàn cầu, vàng trở thành công cụ chuyển hóa giá trị nhanh nhất sang đồng ruble để phục vụ các mục tiêu: quốc phòng, năng lượng và ổn định tỷ giá.

Dữ liệu từ IntelliNews cho thấy chỉ trong tháng 1 và 2, Nga đã bán 500.000 ounce vàng, khiến dự trữ giảm từ 74,8 xuống 74,3 triệu ounce. Dù số tiền thu về không quá lớn so với tổng quy mô ngân sách, nhưng trong bối cảnh thâm hụt chiếm tới 1,5% GDP, mỗi đồng ruble từ vàng lúc này đều có giá trị sống còn.

Nghịch lý “Giàu tiền nhưng thiếu thanh khoản”

Một trong những chi tiết đắt giá nhất trong chiến lược tài chính hiện nay của Nga là sự phụ thuộc ngày càng tăng vào đồng Nhân dân tệ (CNY). Khi bị gạt ra khỏi hệ thống USD, Nga đã xoay trục sang Trung Quốc. Năm 2023, các ngân hàng Nga nắm giữ tới 68,7 tỷ USD bằng CNY, biến đây thành ngoại tệ giao dịch chủ lực trên Sàn giao dịch Moscow với tỷ lệ thanh toán song phương đạt 99,1%.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy cầm Nhân dân tệ không đồng nghĩa với việc có thể chi tiêu dễ dàng. Các điểm nghẽn trong cơ chế chuyển đổi CNY sang RUB đang trở nên trầm trọng hơn khi các ngân hàng siết chặt kiểm tra để tránh rủi ro thứ cấp từ phương Tây.

• Sụt giảm thương mại: Kim ngạch Nga - Trung năm 2025 giảm xuống còn 228,1 tỷ USD, lần đầu tiên suy giảm sau 5 năm.
• Khủng hoảng hoán đổi: Hạn mức hoán đổi 5 tỷ CNY của Ngân hàng Trung ương Nga bị “hút cạn”, đẩy lãi suất vay qua đêm bằng CNY trên sàn Moscow có lúc vọt lên 44%.
• Giải pháp tình thế: Cơ chế bù trừ “China Track” được thiết lập nhưng vẫn tỏ ra chật vật trước quy mô giao dịch khổng lồ.

Chính vì vậy, Quỹ Tài sản Quốc gia Nga (với cơ cấu 60% CNY và 40% vàng) buộc phải bán cả hai để lấy ruble. Vàng lúc này không còn là tài sản dự trữ thụ động mà trở thành “đường ray thanh toán” chủ lực cho nội địa.

Cuộc chiến chống tháo chạy vốn và kinh tế ngầm

Trong khi âm thầm bán vàng để cứu ngân sách, Điện Kremlin lại ra lệnh cấm xuất khẩu vàng thỏi trên 100 gram từ ngày ¹⁄₅. Đây là một bước đi đầy tính toán nhằm chặn đứng dòng vốn tháo chạy.

Số liệu cho thấy chỉ riêng tháng 1, khoảng 13,2 tỷ USD tiền mặt đã rút khỏi hệ thống ngân hàng Nga. Nguyên nhân chính là do các doanh nghiệp chuyển sang giao dịch ngầm để né thuế giá trị gia tăng (VAT) và các loại thuế đang tăng cao. Trong kịch bản đó, vàng trở thành “ngoại tệ thay thế” lý tưởng cho các giao dịch phi chính thức và rửa tiền.

Bằng cách cấm xuất khẩu vàng miếng, Nga đạt được hai mục đích cùng lúc: giữ tài sản quý giá ở lại trong nước để làm công cụ thanh khoản và triệt tiêu kênh chuyển vốn ra nước ngoài của giới tinh hoa.

Góc nhìn chuyên gia: Vàng là lá chắn hay là dấu hiệu suy yếu?

Nhìn từ góc độ quản trị tài chính quốc gia, việc Nga vừa bán vừa cấm vàng cho thấy một trạng thái “phòng thủ chủ động”. Họ chấp nhận hy sinh một phần dự trữ dài hạn để duy trì sự vận hành ngắn hạn của bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, điều này cũng bộc lộ sự tổn thương sâu sắc khi các kênh thanh toán quốc tế bị chia cắt.

Bài học ở đây là: Trong một thế giới phân cực, giá trị của tài sản không nằm ở con số trên sổ sách mà nằm ở khả năng thanh khoản thực tế. Vàng, với đặc tính không phụ thuộc vào bất kỳ chính phủ nào, vẫn là cứu cánh cuối cùng, nhưng khi phải bán nó để chi tiêu thường nhật, đó là lúc một quốc gia đang ở trong tình trạng báo động về tài chính.

Theo bạn, liệu việc phụ thuộc vào đồng Nhân dân tệ có giúp Nga thoát khỏi áp lực từ các lệnh trừng phạt, hay sẽ tạo ra một sự phụ thuộc mới? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới!