Quy hoạch sân bay Việt Nam: Tầm nhìn thế kỷ và bài toán chống lãng phí

Quy hoạch sân bay Việt Nam với tầm nhìn chiến lược dài hạn đòi hỏi sự đồng bộ tuyệt đối về hạ tầng kết nối nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế và triệt tiêu lãng phí.

Tại phiên họp điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không giai đoạn 2021-2030 diễn ra ngày ⁷⁄₅, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã đưa ra những chỉ đạo quyết liệt về việc định hình mạng lưới hàng không quốc gia. Theo đó, việc phát triển sân bay không đơn thuần là xây dựng một công trình hạ tầng, mà phải là một bài toán chiến lược dựa trên cơ sở khoa học, pháp lý và thực tiễn khắt khe.

Tư duy quy hoạch 100 năm: Chấm dứt tình trạng “tỉnh nào cũng muốn có sân bay”

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong chỉ đạo của Phó Thủ tướng là yêu cầu mở rộng tầm nhìn quy hoạch đến năm 2050, thậm chí là 100 năm. Việc thiết lập một khung thời gian dài hạn giúp đảm bảo tính ổn định, hạn chế tối đa việc điều chỉnh cục bộ gây tốn kém và chồng chéo.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, cần loại bỏ tư duy đầu tư dàn trải. Việc mỗi địa phương đều đề xuất xây dựng sân bay trong khi năng lực khai thác thấp sẽ tạo ra những “công trình bỏ hoang”, gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực quốc gia. Thay vào đó, mọi dự án phải được đặt trong tổng thể Quy hoạch quốc gia và quy hoạch vùng, đảm bảo sự khớp nối hoàn hảo với các loại hình giao thông vận tải khác.

Điều kiện tiên quyết cho các dự án sân bay mới và nâng cấp

Để một đề xuất xây dựng sân bay được phê duyệt, các địa phương không thể chỉ đưa ra mong muốn mà phải có cam kết cụ thể về hiệu quả khai thác và phương án huy động vốn. Điều này áp dụng cho cả hạ tầng sân bay lẫn hệ thống đường giao thông dẫn vào sân bay.

Đặc biệt, đối với các dự án có vốn đầu tư từ khu vực tư nhân, Chính phủ vẫn yêu cầu khắt khe về tính toán hiệu quả kinh tế - kỹ thuật. Sự tham gia của tư nhân là cần thiết để giảm áp lực ngân sách, nhưng không được phép đánh đổi bằng việc xây dựng thiếu tính toán, dẫn đến khó khăn trong quản lý và vận hành về sau.

Điểm sáng trong đề xuất bổ sung: Măng Đen, Vân Phong và Quảng Trị

Trong đợt điều chỉnh lần này, Bộ Xây dựng đã đề xuất bổ sung và nâng cấp một số cảng hàng không trọng điểm nhằm thúc đẩy kinh tế vùng:

• Sân bay Măng Đen: Định hướng quy mô cấp 4C, công suất đạt 1 triệu khách/năm vào năm 2030. Đây sẽ là động lực chính để phát triển du lịch sinh thái và đảm bảo an ninh quốc phòng tại khu vực Tây Nguyên.
• Sân bay Vân Phong: Hướng tới phân khúc du lịch cao cấp và phục vụ khu kinh tế với quy mô cấp 4E, công suất dự kiến 1,5 triệu khách/năm.
• Sân bay Quảng Trị: Đề xuất nâng cấp từ cấp 4C lên 4E, cho phép tiếp nhận các dòng máy bay thân rộng, mở ra cơ hội lớn cho vận tải hàng hóa quốc tế.

Bài toán tài chính 514.000 tỷ đồng và áp lực thực thi

Tổng nhu cầu vốn đầu tư cho hệ thống cảng hàng không đến năm 2030 ước tính lên đến 514.000 tỷ đồng. Đây là một con số khổng lồ, đòi hỏi sự phân bổ vốn cực kỳ chính xác.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết, cơ quan chức năng sẽ rà soát toàn bộ các dự án chậm triển khai để đánh giá lại tính khả thi. Những dự án không còn phù hợp với thực tiễn hoặc không thể huy động vốn sẽ bị loại bỏ hoặc điều chỉnh để tránh gây áp lực lên ngân sách nhà nước.

Góc nhìn chuyên gia: Việc chuyển dịch từ tư duy “xây rồi mới tìm khách” sang “có cầu mới xây” là bước đi đúng đắn. Trong bối cảnh kinh tế biến động, việc tập trung nguồn lực vào các sân bay hạt nhân (Hub) và kết nối đa phương thức (Air-Rail-Road) sẽ tạo ra giá trị thặng dư cao hơn nhiều so với việc phân tán nguồn vốn.

Liệu việc nâng cấp sân bay Quảng Trị lên cấp 4E có thực sự tạo ra cú hích cho vận tải hàng hóa miền Trung? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về lộ trình phát triển hàng không này ở phần bình luận.