Luật Đô thị Đặc Biệt: 'Chìa Khóa' Tháo Gỡ Điểm Nghẽn Cho Siêu Đô Thị TP.HCM

Luật Đô thị đặc biệt TP.HCM được kỳ vọng sẽ tạo ra một khuôn khổ pháp lý ổn định và tương thích, giúp tháo gỡ triệt để những điểm nghẽn về thể chế để thành phố bứt phá mạnh mẽ.

Trong bối cảnh TP.HCM đóng vai trò là đầu tàu kinh tế của cả nước, việc vận hành một siêu đô thị với quy mô dân số khoảng 14 triệu người và diện tích hơn 6.700 km2 đòi hỏi một tư duy quản trị hoàn toàn khác biệt. Tuy nhiên, thực tế cho thấy “chiếc áo” thể chế hiện tại đã trở nên quá chật hẹp so với tầm vóc và tốc độ phát triển của thành phố.

Khi thể chế chung không còn phù hợp với quy mô siêu đô thị

TP.HCM không chỉ là trung tâm kinh tế, tài chính mà còn là hạt nhân về khoa học công nghệ, y tế và giáo dục của Việt Nam. Dù được xếp loại đô thị đặc biệt, nhưng trong nhiều năm, thành phố vẫn phải áp dụng các quy định hành chính chung như nhiều địa phương khác. Điều này tạo ra một nghịch lý: một thực thể kinh tế khổng lồ nhưng lại bị ràng buộc bởi những quy tắc quản lý thông thường, gây cản trở trực tiếp đến khả năng tăng trưởng.

Để khắc phục, Quốc hội đã ban hành các cơ chế đặc thù như Nghị quyết 54/2017/QH14, Nghị quyết 98/2023/QH15 và gần đây là Nghị quyết 260/2025/QH15. Tuy nhiên, các nghị quyết này thường mang tính chất thí điểm, ngắn hạn và giải quyết theo từng vụ việc cụ thể. Sự thiếu ổn định về pháp lý khiến các nhà đầu tư và cơ quan quản lý gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch dài hạn. Đó là lý do vì sao một đạo luật riêng biệt — Luật Đô thị đặc biệt — trở thành yêu cầu sống còn.

Khai phá những động lực tăng trưởng mới

Hiện nay, TP.HCM đang đứng trước những vận hội lớn với những động lực tăng trưởng mới đầy tiềm năng. Sau khi liên kết chặt chẽ với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, quy mô kinh tế của khu vực này chiếm tới ¹⁄₄ GDP và ¹⁄₃ tổng thu ngân sách cả nước. Sự bứt phá này không chỉ có ý nghĩa với riêng thành phố mà còn kéo theo sự phát triển của toàn vùng.

Những “mũi nhọn” chiến lược bao gồm:

• Kinh tế biển và Logistics: Phát triển Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Cảng Cái Mép và Cát Lái.
• Thương mại tự do: Thiết lập các khu thương mại tự do tại Cần Giờ, Cái Mép Hạ và Bình Dương.
• Đổi mới sáng tạo: Đẩy mạnh các cụm công nghiệp công nghệ cao tại Thủ Đức.
• Trung tâm dịch vụ: Tối ưu hóa vai trò trung tâm tài chính quốc tế và du lịch đô thị.

Bài học từ Luật Thủ đô và tư duy “Phân cấp trọn gói”

Luật Thủ đô sửa đổi năm 2024 là một tham chiếu quan trọng cho TP.HCM. Những đột phá trong quản lý kinh tế, nhân sự, tài nguyên và đầu tư của Hà Nội có thể được áp dụng tương đồng. Đặc biệt, TP.HCM có thể nghiên cứu sâu hơn về quản lý không gian ngầm, không gian tầng cao, logistics và xử phạt hành chính để đưa vào Luật Đô thị đặc biệt.

Điểm cốt lõi mà đạo luật này cần hướng tới chính là tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm”. Việc phân cấp mạnh mẽ cho HĐND và UBND TP.HCM sẽ tạo ra sự chủ động tuyệt đối trong:

• Tổ chức bộ máy: Tự quyết định định biên nhân sự tại các sở, ngành, phường, xã phù hợp với đặc thù kinh tế.
• Quản trị hạ tầng: Chủ động triển khai quy hoạch tổng thể, đường sắt đô thị và quản lý tài chính ngân sách.
• Thử nghiệm chính sách: Áp dụng cơ chế Sandbox cho khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tài chính.

Tối ưu hóa môi trường đầu tư và cơ chế giám sát quyền lực

Giá trị lớn nhất mà Luật Đô thị đặc biệt mang lại chính là “thời gian”. Khi quy trình xin ý kiến các bộ, ngành được rút ngắn thông qua phân cấp, thời gian ra quyết định đầu tư sẽ nhanh hơn, giảm chi phí tuân thủ pháp luật và tăng lợi thế cạnh tranh quốc tế.

Tuy nhiên, quyền lực càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Song hành với việc phân quyền là yêu cầu bắt buộc về cơ chế giám sát hậu kiểm. Sự kiểm soát chặt chẽ từ Quốc hội, HĐND các cấp và hệ thống chính trị sẽ đảm bảo mọi quyết định hành chính đều vì lợi ích chung của nhân dân và sự phát triển bền vững của thành phố.

Lời kết: Chuyển đổi thể chế từ “điểm nghẽn” thành “lợi thế cạnh tranh” là bước đi chiến lược để TP.HCM thực sự vươn mình. Khi luật pháp tương thích với thực tiễn, siêu đô thị này sẽ không còn bị kìm hãm mà sẽ trở thành động lực dẫn dắt cho kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Theo bạn, đâu là rào cản lớn nhất hiện nay khiến các dự án hạ tầng tại TP.HCM chậm tiến độ? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới!